U bent hier

Home » Dagklapper

April

 

Op de eerste april
Verloor Alva zijn bril.

Als april schoon wil zijn,
Wroet mei lijk een vuil zwijn (Frans-Vlaanderen)

 

1 april 1248

Vanuit Marseille vaart het schip Saint-Esprit naar Syrië met aan boord textielwaren uit Vlaamse steden: “estanforts” van Atrecht en “brunettes” van Dowaai.

1 april 1572

De hertog van Alva verliest Den Briel. De Watergeuzen onder leiding van de Limburgse edelman Willem van der Mark, heer van Lumey (= Franse naam van zijn geboorteplaats Lummen), veroveren met 600 man de stad bij verrassing op de Spanjaarden: het eerste bruggenhoofd van waaruit de bevrijding zal beginnen.

1 april 1865

In Aalst geboorte van Hippoliet Meert, stichter van het Algemeen Nederlands Verbond.

1 april 1962

Overlijden in Schaarbeek van de schrijver Michel de Ghelderode. Later wordt bekend dat de Zweedse Academie overwogen had hem in 1962 de Nobelprijs voor Literatuur toe te kennen.

2 april 742

Geboorte (in Jupille-sur-Meuse of in Herstal?) van Karel de Grote, formeel keizer van het West-Romeinse Rijk, in werkelijkheid de eerste Europese keizer.

2 april 1798

Geboorte van August Heinrich Hoffmann von Fallersleben. Als romanticus verdiepte hij zich vooral in de studie van volksliederen. Op Helgoland shreef hij het Lied der Deutschen ( "Deutschland, Deutschland über alles") . Hij legde zich al vroeg toe op de studie van de Nederlandse taal met bijzondere belangstelling voor het Middelnederlands. Hoffmann schreef verschillende liederen in het Middelnederlands, o.m. het bekende Vlaenderen dagh en nacht denc ic aen u, dat in 1854 verscheen in zijn Horae Belgicae.

2 april 1803

Overlijden in Den Haag van de staatsman en kinderdichter Hieronymus van Alphen, een fervent aanhanger van Oranje. Zijn bekendste gedicht is “De pruimeboom”. De jurist Van Alphen was achtereenvolgens procureur-generaal, stadspensionaris van Leiden en thesaurier-generaal (= minister van financiën) van de Republiek der Verenigde Nederlanden. Toen de Republiek in 1795 door de Fransen werd overrompeld, weigerde Van Alphen te collaboreren en legde als overtuigd Orangist zijn functie neer.

2 april 1805

Geboorte van de Deense sprookjesschrijver Hans Christian Andersen.

2 april 1935

In Robeke overlijden van de schilder van Vlaamse taferelen Remy Cogghe. Zijn bekendste werken heten “Hanengevechten in Vlaanderen” en “Plattebol in Vlaanderen”.

3 april 1559

Vrede van Cateau-Cambrésis, ook “Paix des Dames” genoemd, tussen Frankrijk en Spanje. Dit verdrag bekrachtigt de overwinningen die Egmont te Sint-Kwinten en te Grevelingen op de Franse koning Hendrik II behaalde. In Frans-Vlaanderen behoudt Frankrijk  Kales en de stad Terwaan mag niet worden wederopgebouwd.

3 april 1567

In Willebroek, laatste gesprek tussen Willem van Oranje en Lamoraal van Egmont. Hier zouden de befaamde woorden zijn gevallen “Vaarwel, prins zonder land!”, waarop Oranje repliceerde “Vaarwel, graaf zonder hoofd!”.
Egmond zou een jaar later op bevel van Alva worden onthoofd, in Brussel op de Grote Markt.

3 april 1896

Geboorte in Boksum van de Friese schrijver en taalstrijder Douwe Kalma, leider van Jongfryske Mienskip. Hij verdedigde Friesland als een eigen expressie van de Noordzeecultuur en als brug tussen de Engelse en de Scandinavische cultuurkringen. Kalma schreef in 1938 de eerste universitaire dissertatie in het Fries, vertaalde de gehele Shakespeare in het Fries en schreef een Friese literatuurgeschiedenis.

3 april 1898

Geboorte in Elsene van de schrijver Michel de Ghelderode, geboren als Adémar Adolphe Louis Martens.

3 april 1990

Koning Boudewijn weigert de abortuswet te tekenen en stapt op als koning -voor één dag.

4 april 1527

Geboorte in Antwerpen van Abraham Ortelius (Ortels), samen met Mercator, de grondlegger van de moderne cartografie.

4 april 1554

Plantin bekomt zijn eerste privilegie voor het uitgeven van drie boeken.

4 april 1609

Overlijden in Leiden van de plantkundige Carolus Clusius (Charles de l’Ecluse). Clusius introduceerde vele bolgewassen als de tulp en de narcissen in de Nederlanden. Hij was hofbotanist van keizer Maximiliaan II van Oostenrijk en oprichter van de Hortus botanicus, de eerste medicinale tuin van de universiteit Leiden. Hij was in 1526 in Atrecht geboren.

4 april 1677

De Franse troepen veroveren Kamerijk.

4 april 1826

Geboorte van Zénobe Gramme, elektrisch ingenieur en uitvinder van een nieuw type van industriële dynamo die in staat was hogere spanningen te genereren.

4 april 1864

In Gent overlijden van architect Louis Roelandt, die de plannen voor de aula van Gentse universiteit tekende.

4 april 1886

De Belgische muntstukken krijgen tweetalige tekst.

4 april 1913

Geboorte van Dr. Jozef Weyns, heemkundige, oprichter en eerste conservator van het openluchtmuseum te Bokrijk.

4 april 2004

Overlijden in Kortrijk van de flandrien Briek Schotte, tweemaal winnaar van de Ronde van Vlaanderen en van het Wereldkampioenschap wielrennen.

5 april 1566

200 edelen, onder leiding van Brederode, bieden aan de landvoogdes, Margareta van Parma, een verzoekschrift aan om de verzachting te bekomen van de door Spanje ingevoerde bestraffingsmaatregelen. Bij deze gelegenheid nemen de edelen fier de naam van “Geuzen” aan, die hen misprijzen door de graaf de Berlaymont gegeven was. Als symbool kiezen ze voor de bedelzak.

5 april 1722

De Nederlandse zeevaarder Jacob Roggeveen ontdekt het Paaseiland.

5 april 1943

Bij een slecht gericht geallieerd bombardement op de Minerva-fabriek in Mortsel vallen bij de burgerbevolking 936 doden, 89 vermisten en meer dan 1300 gewonden.

6 april 1572

De Watergeuzen veroveren de stad Vlissingen op de Spaanse troepen van Alva.

6 april 1652

Jan van Riebeeck landt in de Tafelbaai op de Kaap.

6 april 1926

Stichting van het Vlaams Economisch Verbond.

7 april 1584

De stad Ieper valt in Spaanse handen.

7 april 1672

De Franse koning Lodewijk XIV verklaart, samen met Engeland, de oorlog aan de Republiek der Verenigde Provinciën en brengt een leger van meer dan 100.000 man in het veld. De Franse troepen vallen het Prinsbisdom Luik binnen en verbranden en plunderen alles wat zich op hun weg bevindt.

7 april 1723

In Roborst wordt de berichte bendeleider Jan de Lichte geboren. Hij werd de aanvoerder van een 126-koppige roversbende en zal op 15 november 1748 te Aalst publiek worden geradbraakt nadat hij in de streek jarenlang een schrikbewind had uitgeoefend.

7 april 1912

Geboorte in Ronse van de Vlaamse auteur Valère Depauw. Hij was de compaan en, als bezitter van een auto, chauffeur van Flor Grammens bij diens talrijke acties op de taalgrens in de jaren ´30. Zijn De dood met de kogel (1950) is de meest bekende repressieroman in Vlaanderen. Hij beschrijft het engagement, het schertsproces en de terechtstelling van de Ronsense burgemeester Leo Vindevogel, de enige Belgische volksvertegenwoordiger die na 1945 werd geëxecuteerd. Andere werken van hem beschrijven de strijd van nationale minderheden in Europa, zoals de Bretoenen en de Basken, waarvoor hij zich actief heeft ingezet.

7 april 1994

Tien Belgische paras worden te Kigali in Rwanda vermoord.

7 april 1995

De laatste IJslandvaarder wordt uit de vaart genomen. Hiermee eindigt het Vlaamse epos van de IJslandvaarders.

8 april 1642

Geboorte in Willemstad van Geraard Callenburgh. In 1676 werd hij kapitein op het admiraalsschip van De Ruijter en hielp in 1704 de Engelsen Gibraltar veroveren.

8 april 1929

Geboorte in Schaarbeek van de zanger Jacques Brel.

9 april 1566

Op een feest in het Brusselse paleis der heren van Culemborg wordt "geuzen" tot partijnaam uitgeroepen op initiatief van Hendrik van Brederode, neef van Willem van Lumey. De geuzen dragen sindsdien als kenteken een “Geuzenpenning” aan een ketting om de hals. Daarop staat een bedelzak afgebeeld en twee in elkaar geslagen handen. Deze symbolen, vervolledigd met de geuzenkleuren oranje-wit-blauw, vindt men terug in het logo van de Vrije Universiteit Brussel.

9 april 1609

Ondertekening van het “Twaalfjarig Bestand”, wapenstilstand tussen de Republiek van de noordelijke Zeven Provinciën en de zuidelijke Nederlanden, onder Spaanse bezetting, geleid door aartshertog Albrecht. Bezegeling van de verdeling der Nederlanden.

9 april 1940

Duitse troepen vallen Denemarken en Noorwegen binnen.

10 april 1583

Te Delft wordt de grote rechtskundige Hugo de Groot (Grotius) geboren. Hij is een van de grondleggers van het internationaal staats- en zeevaartrecht.

10 april 1853

Oprichting in Duinkerke (Frans-Vlaanderen) door o.m. Edmond de Coussemaker en Lodewijk De Baecker van het Comité Flamand de France met als leuze “Voor Moedertaal en Vaderland”.

10 april 1864

De Belgische prinses Charlotte wordt keizerin van Mexico.

10 april 1934

In de kapel van het Heilig Graf in de Sint-Baafskathedraal te Gent worden twee panelen van een van de kostbaarste schilderijen ter wereld , nl het Lam Gods, een werk van Jan en Hubert van Eyck, gestolen. Dat van Johannes de Doper wordt een beetje later teruggevonden. Maar de Rechtvaardige Rechters zijn tot op vandaag spoorloos. De vermoedelijke dader, Arsène Goedertier, wisselagent en koster, sterft op 25 november van hetzelfde jaar zonder zijn geheim prijs te geven.

11 april 1652

De stad Grevelingen wordt op de Fransen heroverd.

11 april 1677

Slag aan de Peene bij Kassel (Frans-Vlaanderen). De Franse troepen onder leiding van de hertog Filips van Orléans, de broer van Lodewijk XIV, verslaan de geallieerde strijdkrachten van stadhouder Willem III van Oranje. Het geallieerde leger verloor ongeveer 8.000 manschappen. De Fransen telden 2.000 gesneuvelden en gekwetsten.

11 april 1926

Oprichting van het Vlaams Economisch Verbond. Lieven Gevaert is de eerste voorzitter.

12 april

Feestdag van Sint-Erkembode, abt van de Sint-Bertijnsabdij van Sint-Omaars en overleden in 742. Op zijn aloude grafsteen, een monoliet van porfier die in de kathedraal van Sint-Omaars ligt, worden nog steeds, volgens een oeroud heidens ritueel, schoentjes gezet van kinderen die het moeilijk hebben met lopen.

12 april 1433

Filips de Goede wordt graaf van Henegouwen, Holland en Zeeland alsook heer van Friesland.

12 april 1903

Geboorte in Den Haag van dr. Jan Tinbergen, econoom met wereldfaam en  hoogleraar te Rotterdam. Hij is een van de grondleggers van de econometrie.

12 april 1948

In Etterbeek, terechtstelling van Dr. August Borms.

13 april 1226

De gravin van Vlaanderen bekomt van de koning van Frankrijk Lodewijk IX de vrijlating van haar echtgenoot, graaf Ferrand van Portugal.

13 april 1598

De Franse koning Hendrik IV vaardigt het Edict van Nantes uit. De hugenoten (protestanten) krijgen recht op godsdienstvrijheid en garnizoensrecht in een paar Zuid-Franse steden.

13 april 1860

Geboorte in Oostende van de Vlaamse symbolistische kunstschilder James Ensor.

14 april 1127

De graaf van Vlaanderen verleent de stad Sint-Omaars een keure. Deze tekst is de enige van alle keuren van Zuid-Vlaamse steden die bewaard bleef en diende later als model voor andere Vlaamse steden.

14 april 1205

Graaf Boudewijn van Vlaanderen valt in een hinderlaag van de Bulgaarse tsaar nabij Adrianopolis en wordt gevangen gezet. Vermoedelijk is hij in 1206 gestorven (of vermoord?).

14 april 1574

Slag op de Mookerheide waar Lodewijk en Hendrik, broers van Willem van Oranje worden verslagen en sneuvelen.

14 april 1759

De Duitse componist Georg Friedrich Händel overlijdt in Londen, waar hij hofkapelmeester was. Händel componeerde in totaal meer dan 610 werken waarvan vele, zoals zijn beroemde Water Music, nog steeds worden uitgevoerd.

14 april 1902

In België breekt een algemene staking uit. Men telt meer dan 300.000 stakers en bij verschillende incidenten vallen doden.

14 april 1919

Stichting van de Frontpartij, de eerste Vlaams-nationale volkspartij, ontstaan uit de protestbeweging van de Vlaamse soldaten in de loopgraven van de IJzer. 

14 april 1943

Moord op Paul Collin, hoofdredacteur van Le nouveau journal, meer bekend onder zijn schuilnaam Cassandre.

14 april 1972

De Franse president Georges Pompidou verklaart: "Il n’y a pas de place pour les langues régionales dans une France destinée à marquer l’Europe de son sceau ».

14 april 1976

Overlijden van de VNV-politicus Gerard Romsée.

15 april 1672

D’Artagnan, generaal-majoor en kapitein-luitenant van de Musketiers van de  Franse koning wordt benoemd tot Gouverneur van Rijsel.

15 april 1857

Geboorte  in Wambeek van de dichter, schrijver en folklorist Pol de Mont, toekomstige stichter, samen met Albrecht Rodenbach, van de Vlaamse Studentenbeweging of Blauwvoeterie, die een enorme impuls zal geven aan de Vlaamse Beweging.

16 april 1814

Geboorte in Sint-Omaars van de Frans-Vlaamse voorman Lodewijk (Louis) de Backer, ondervoorzitter van het Vlaamse Comité van Frankrijk en auteur van “De la religion dans le Nord de la France avant le christianisme” en van “Les Flamands de France”.

16 april 1838

Geboorte in Rebecq-Rognon van Ernest Solvay, beroemd scheikundige, industrieel bekend om zijn organisatietalent en sociaal werker. Hij ontdekte de industriële bereiding van soda.

17 april 1475

Hendrik III van Duitsland en Lodewijk XI van Frankrijk sluiten een verdrag van onderlinge bijstand tegen Karel de Stoute. Voor de derde maal in de geschiedenis sluiten Duitsers en Fransen een akkoord om onze onafhankelijkheid te vernietigen en om de heroprichting van het Middenrijk te verhinderen.

17 april 1595

Aartshertog Albrecht, regent van de Zuidelijke Nederlanden, verovert Kales op de Fransen.

17 april 1837

Piet Retief wordt verkozen tot leider van de Voortrekkers in Zuid-Afrika.

17 april 1987

In Nederland worden de Deltawerken voltooid met de sluiting van de Philipsdam.

18 april

Normale datum van de laatste sneeuw in de Nederlanden.

18 april 1303

Botsing tussen het Vlaams garnizoen van Rijsel en het Frans garnizoen van Doornik. Het Vlaamse leger, geholpen door de burgers van Rijsel plundert de omgeving van Doornik.

18 april 1515

Plechtige intocht in Brugge van prins Karel V, de latere keizer.

18 april 1893

Bij een betoging voor het algemeen stemrecht te Borgerhout vallen 5 arbeiders onder de kogels van de Rijkswacht.

18 april 1898

In België bepaalt de zgn. gelijkheidswet dat alle wetten voortaan in het Nederlands en het Frans gestemd en bekendgemaakt moeten worden.

18 april 1951

Start van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal, een van de voorlopers van de Europese Unie.

19 april 1645

Overlijden in Batavia van Antoon van Diemen, ontdekker van Australië, Ceylon en Malaka. Hij was Gouverneur van Nederlands Oost-Indië.

19 april 1805

Geboorte in Belle (Frans-Vlaanderen) van Edmond de Coussemaker, Vlaamse voorman, historicus en musicoloog, auteur van de Chants populaires des Flamands de France.

19 april 1839

Nederland en België tekenen het verdrag dat de splitsing van Limburg bezegelt. Sinds 1830 was heel Limburg - op Maastricht na - Belgisch geworden. Deze deling was het gevolg van een koehandel tussen de Europese grootmachten waardoor Willem I de helft van Limburg terugkreeg in ruil voor de helft van Luxemburg..

19 april 1966

Overlijden van Albert Servaes, kunstschilder.

20 april 1577

Sint-Omaars wordt ingenomen door de musketiers van Lodewijk XIV. Om alle verzet te onderdrukken plaatsen ze kanonnen op de markt.

20 april 1974

Eerste Joseph Tillieherdenking in Steenvoorde (Frans-Vlaanderen) door de vereniging Hekkerschreeuwen. Joseph Tillie was tijdens zijn leven leraar Nederlands in Steenvoorde.

21 april 1477

Maria van Boergondië huwt Maximiliaan van Oostenrijk. Hierdoor mislukken de heerszuchtige plannen van de Franse koning Lodewijk XI om de Nederlanden in de palmen.

21 april 1619

In Culemborg geboorte van Jan Antoonszoon van Riebeeck, die in 1652 de Kaap de Goede Hoop zal ontdekken.

21 april 1730

Overlijden in Gent van de Vlaamse verloskundige Jan Palfijn. Hij was de uitvinder van de verlostang.

22 april 1462

Dood van Ghillebert van Lannoy, heer van Santes, ridder van het Gulden Vlies en  groot reiziger en avonturier. Hij liet ons het relaas van zijn reizen naar de Baltische landen, Rusland en het Oosten na. Hij werd samen met zijn echtgenote Isabella van Drincham in de Sint-Mauritskerk te Rijsel begraven.

22 april 1607

Jacob van Heemskerke verslaat de Spaanse vloot nabij Gibraltar.

22 april 1625

Overlijden van Maurits van Nassau, zoon van Willem van Oranje en spil van het verzet tegen de Spanjaarden. Hij was een der grootste veldheren van zijn tijd.

22 april 1625

In New York, aan de voet van de vlaggenmast in Battery Park staat in het Nederlands gebeiteld: Nadat de kamer Amsterdam der West Indische Compagnie op 22 april 1625 last had gegeven tot den aanleg van het fort Amsterdam en tien bouwwerken daarnevens heeft de kop van het eiland Manhattan in 1626 dien aanleg bevestigd welke de grondslag werd van de stad New-York.

22 april 1915

Nabij Steenstrate, bij Ieper, maken de Duitse troepen voor het eerst gebruik van gifgas.

23 april

Feestdag van Sint Joris, patroon van de Schuttersgilden.

23 april 1128

Dirk van de Elzas, concurrent van Willem Clito, wordt door de bevolking van Rijsel enthousiast onthaald. Ze erkennen hem als graaf van Vlaanderen.

23 april 1855

De eerste trein puft door de Kempen, van Turnhout naar Kontich.

23 april 1910

Opening van de Wereldtentoonstelling in Brussel.

24 april 1533

Geboorte op slot Dillenburg in Hessen van Willem van Oranje, bijgenaamd de Zwijger.

24 april 1819

Geboorte in Heide/ Ditmarschen van de Platduitse dichter Klaus Groth.

25 april 1576

Door de Vrede van Delft, voorafbeelding van de Pacificatie van Gent, verenigen de Nederlanden zich in hun strijd tegen Spanje.

25 april 1794

De Franse sansculotten dringen het dorpje Stavele binnen, plunderen het en voeren er een echt schikbewind dat aan tientallen onschuldigen het leven kost.

25 april 1907

Geboorte in ‘s-Gravenhage van de Nederlandse etholoog Niko Tinbergen, in 1973 Nobelprijswinnaar voor geneeskunde.

25 april 1918

Einde van de slag bij Armentiers, de laatste grote doorbraakpoging van de Duitsers.

26 april 1483

Plechtige intrede van Margareta van Oostenrijk te Rijsel. Zij was de dochter van Maximiliaan van Oostenrijk en van Maria van Bourgondië, zuster van Filips de Schone, tante van Keizer Karel en landvoogdes der Nederlanden.

26 april 1935

Oprichting van het nationale park De Hoge Veluwe.

27 april 1404

Overlijden te Halle van Filips de Stoute, graaf van Vlaanderen.

27 april 1699

Geboorte in Antwerpen van Jan Pieter van Baurscheit, architect en beeldhouwer. Hij is o.m. de bouwer van het  stadhuis van Lier, het Osterriethhuis en van het  koninklijk paleis te Antwerpen.

27 april 1702

Overlijden van de beroemde Frans-Vlaamse kaper Jan Baert (geboren op 21 oktober 1650) . Hij begon zijn loopbaan onder het bevel van admiraal De Ruyter. Volgens de overlevering bleef de man trouw aan zijn moedertaal en kende hij zo goed als geen Frans. Zijn naam werd door de Fransen jammerlijk verbasterd tot “Jean Bart”.

27 april 1854

Oprichting van de eerste Vlaamse Schouwburg waaruit de KNS is gegroeid.

27 april 1921

De zwerver Had-je-me-maar (Cornelis de Gelder) wordt voor de Rapaille Partij gekozen als gemeenteraadslid in Amsterdam.

28 april 1947

De Noorse antropoloog en expeditieleider Thor Heyerdahl begint aan een zeetocht van Peru naar Polynesië met een primitief vlot, gebouwd naar Incamodel, de Kon-Tiki.

29 april 1540

Karel V veroordeelt 26 Gentse burgers tot de doodstraf wegens weerspannigheid.

29 april 1672

Lodewijk XIV valt de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden binnen (Hollandse oorlog).

29 april 1676

Overlijden van de Nederlandse zeeheld Michel de Ruyter tijdens de zeeslag te Syracuse bij de Etna. Hij was de overwinnaar van de Slag bij Plymouth.

29 april 1792

De gouverneurs van de Oostenrijkse Nederlanden, Marie-Christine en Albert Casimir, verklaren namen keizer Jozef II  de oorlog aan de koning van Frankrijk, “sa majesté apostolique et notre très honoré seigneur et neveu”.

29 april 1899

In Wimereux, aan de Boonse kust, brengen Marconi en Branly de eerste draadloze radioverbinding tot stand tussen Frankrijk en Groot Brittannië. Een gedenkteken herinnert aan de proefnemingen die in de “Villa Flandre” werden gehouden.

29 april 1942

In volle oorlogstijd ontploft 200 ton ammoniumnitraat in de chemische fabriek van Tessenderlo. Men telt 189 doden, waaronder 50 kinderen, en meer dan 2000 gekwetsten. De fabriek en het nabijgelegen dorpscentrum worden volledig vernield.

30 april 1632

Jean ’t Serclaes, graaf van Tilly sterft tijdens de verdediging van de doortocht over de Lek tegen Gustaaf-Adolf. Hij was een van de grootste militaire genieën van de Nederlanden.

30 april 1878

Geboorte in Noordpeene in Frans-Vlaanderen van Paul Hazard, historicus, essayist en lid van de Académie Française, auteur van het boek La crise de la conscience européenne. Hij overleed in Parijs op 12 april 1944.

30 april 1885

De Belgische koning Leopold II wordt soeverein van de onafhankelijke Kongostaat.

30 april 1980

Troonsafstand van Juliana als koningin der Nederlanden. Prinses Beatrix volgt haar op.

Mijn publicaties

Hier, en aan de overkant/deel 2

Kinderen van de beeldenstorm

Cyriel Moeyaert

De saga van Lodewijk

Broekers in waterland

Perspectief 2013

Een erfenis zonder testament

Wintertijd in Frans Vlaanderen

Gebruikerslogin

Voor het samenstellen van deze kalender hebben wij vele oude kranten en tijdschriften geraadpleegd, maar ook eigentijdse literatuur, zoals Liek Mulder e.a., Lexicon geschiedenis Nederland & België (1994), J.C.H.Blom en E.Lamberts red., Geschiedenis van de Nederlanden (1994), Reginald de Schryver e.a. red., Nieuwe encyclopedie van de Vlaamse beweging (1998), Chris van der Heyden, Grijs Verleden: Nederland en de Tweede Wereldoorlog (editie 2009) enz. enz. Om voor de hand liggende redenen is een gedetailleerde bronvermelding hier niet mogelijk.